باز هم نگاه غلط به فيزيك

مقاله‌اي حاوي مدل كيهان شناسي در وب سايت arxiv.org منتشر شده است كه در آن نويسنده مقاله آقاي ون يي شو (Wun-Yi Shu) مدعي شده است توانسته علت گسترش شتابدار جهان را بدون نياز به انرژي تاريك و ثابت كيهاني معرفي نمايد. در حقيقت به نقل قول از وب سايت نگاهي به فناوري دانشگاه MIT اين نويسنده براي توجيه يك مسأله (اصل بقاي انرژي) بسياري از اصول را فدا نموده است. از جمله مهمترين آنها اصل ثابت بودن سرعت نور در خلآ كه مبناي نسبيت عام و خاص اينشتين است. نويسنده مدعاي قويي براي دلايل خود نمي‌اورد و اين شائبه وجود دارد كه نويسنده بر بيمعنا بودن نوشته خود آگاه باشد و قصد مزاح با دنياي علم را كرده باشد.

از ديگر سو، نظريات اينشتين و مهبانگ به دليل اين كه شهرت زيادي دارند بيش از همه نظريات مورد حمله اين دست مقالات قرار مي‌گيرند. به طور معمول اين دست مقالات اگر مغرضانه نباشند، گاهي حاوي ايده‌هاي جالبي هستند و اكثر اوقات سراسر بي‌معني. اگر نويسنده نظريه جديدي را معرفي مي‌كند بايد نشان دهد كه علاوه برهدف اصلي اين نظريه چه پديده‌هايي را توجيه مي‌نمايد.

يكي از اصلي ترين دلايلي كه بر وجود مهبانگ آورده شده است وجود تابش ميكروويو پس زمينه كيهاني است كه كيهان شناسان معتقدند مربوط به انفجار بزرگ است و بر اثر زمان و پديده دوپلر در حال حاضر با كاهش فركانس در محدود ميكروويو قابل رديابي است. اين نظريه فعلا توجيهي براي وجود اين پديده ندارد.

اصولا اين كه من در خانه بنشينم (يا هر كجا كه راحتم) و يك دستگاه معادلات رياضي پشت سر هم رديف كنم كه يك سري داده بر يكي از منحني‌هاي آن قرار بگيرد و تنها يك يا چند پديده هدف را توجيه كنم و به ازاي آن انبوهي از نتايج فيزيك را زير سؤال ببرم كه كار سختي نيست. بهتر است دوستان قبل از نقل قول و در بوق كردن اين گونه شايعات علمي كمي دقت كنند. (آقا جان با شمامو دقت كن.)

مفصل ترين نقد وارده بر اين مقاله را مي‌توانيد در اينجا بخوانيد.

يكي از شوخي‌هاي مشهور با دنياي علم را مي‌توانيد در اينجا بيابيد.

مقاله سايت نگاهي به فناوري را در مورد اين مقاله در اينجا مي‌توانيد بيابيد.

يكي ديگر از مقالاتي كه مدعي شده است اينشتين اشتباه كرده است را در اينجا مي‌توانيد بيابيد.

مقاله اصلي را هم در اينجا مي‌توانيد بيابيد.

براي اطلاع بيشتر در مورد مفاهيم كيهان شناسي به كتاب تاريخ مختصر زمان اثر استيون هاوكينگ مراجعه كنيد. اين كتاب در ايران نيز ترجمه شده است.

دروغ تابستاني درباره نجوم

امروز يكي از دوستان خوبم آقاي آ.ش در مورد امكان حضور مريخ به بزرگي در كنار ماه در چند شب آينده پرسش كرد و من براي جستجو در مورد زمان وقوع اين اتفاق ناب يك سر ناقابل به وب سايتهاي معتبر نحومي زدم اين هم نتيجه كار:

اين مطالب بسيار جالب ترجمه خبري است كه در سايت ناسا منتشر شده و در سايت مجله نجوم ترجمه آن از آقاي سعيد نظريه آمده است:

طی چند سال گذشته با نزدیک شدن به فصل تابستان و ماه شهریور، سر و صداهایی مبنی بر وجود دو ماه درخشان در آسمان شنیده می شود. خبری بی پایه و اساس و دروغین که توجه بسیاری را به خود جلب می کند.

داستان به 7 سال پیش باز می گردد. 27 آگوست 2003 نوید شبی زیبا را برای مردم سراسر کره زمین داشت. سیل عظیمی از رصدگران و مشتاقان خود را آماده ی عکاسی، رصد و ثبت پدیده ای نادر کرده بودند. پدیده ای که پیش از این حدود 60 هزار سال قبل غارنشینان ساکن زمین تجربه کرده بودند.

خبر ازاین قرار بود، نزدیکترین سیاره به زمین (سیاره سرخ فام مریخ) به اوج درخشش و نزدیکترین فاصله مداری ممکن خود به ما می رسد! تمام ماجرا همین بود و فقط مریخ می خواست نسبت به قبل اندک قدری پرنورتر دیده شود. اتفاقی که اگر قرار بود تفاوتش را به اشخاص عادی در دوشب متوالی نشان دهیم، شاید آنقدرها هم متوجه امر نمی شدند.

ز همان سالها بود که شایعه ای مبنی بر پدیدار شدن دو ماه نارجی و سفید رنگ درمیان بسیاری پیچید و متاسفانه تعداد کثیری از رسانه های داخلی و خارجی درستی این خبر را اعلام کردند.

با اعلام این خبر در رسانه ها، خبرگزاری ها نیز به میدان آمدند و کاملا ناآگاهانه تیتر خبری روز خود را به این موضوع اختصاص دادند "شب 27 آگوست را از دست ندهید، مریخ به اندازه ماه بزرگ دیده می شود"

دیری نپایید این خبر گریبانگیر کاربران دنیای اینترنت گشت و همه با ارسال نامه های الکترونیکی سعی در باخبر کردن یکدیگر داشتند.

اکنون نیز با نزدیک شدن به هفتمین سالگرد این اتفاق، گویا هنوز خیلی ها نه تنها به اصلاح اطلاعات خود نپرداختند، بلکه در هفت سال گذشته همچنان سیر می کنند و تصور دارند هرسال درشب 27 آگوست (5 شهریور) این اتفاق می افتد و از آن مهمتر این اطلاع نادرست خود را به دیگران انتقال می دهند.

مریخ چهارمین سیاره ی منظومه ی شمسی از دسته سیاراتی است که با دوره تناوبی کوتاه به مقابله (نزدیکترین فاصله) به زمین می رسد. این سیاره در هر دوسال و دو ماه به کمترین فاصله ی مداری و در هر 16 سال یک بار به نزدیکترین مقابله ی مطلوبش به ما می رسد و در این هنگام مانند نقطه ای آتشین و نارنجی رنگ در آسمان شب می درخشد.

آخرین باری که سیاره مریخ (بهرام)  به نزدیکی زمین رسید، در 27 آگوست 2003 (6 شهریور 1382) بود که به شکل چشم نوازی در آسمان شب خودنمایی می کرد. این سیاره چندی بعد در کنار ماه بدر (ماه کامل) قرار گرفت و در آن حالت قطر ظاهری ای در حدود 140 برابر کوچکتر از قرص کامل ماه داشت.

 منبع فارسي: لينك

منبع انگليسي: لينك

منبع تصوير: www.enjoyfrance.com

آيا نيوتن اشتباه كرد؟

در خبري در خبرگزاري مهر ميخوانيم كه «نيوتن اشتباه كرده است. جاذبه توهم است» (اينجا)

در دنياي علم نحوه بيام ژورناليستها از اخبار واقعي عموما توأم با هدف جذب مخاطب، عدم فهم درست مطلب يا ساير سوءتفاهمهاست. مگر نظريه نسبيت عام انيشتين ماهيت جاذبه‌اي را كه نيوتن شرح داده بود تغيير نداد. اگر تلاش ساير دانشمندان براي توضيحي گويا از گرانش را در هر لحظه درست فرض كنيم باز هم تغييري در عظمت كار نيوتن نخواهد داد. هرگز اين امر سبب نخواهد شد در مكانيك براي توصيف حركت اجسام معمولي (مانند توپ فوتبال، خودرو و ...) از قوانين نيوتن استفاده نشود. آيا دوست عزيز ما كه مقاله را در مهر نقل كرده است براي محاسبه راديكال يك عدد به علت وجود تقريب اضافي يا نقصاني حاصل را اشتباه دانسته و از آن استفاده نميكند؟

مهندسي روش تقريب به واقعيت است. درست است كه از نظر فلسفي بحث درباره ماهيت يك نيرو (مانند گرانش) لازم و ضروري است ولي اين به معني خط بطلان كشيدن بر تلاش دانشمندان قديميتر نيست. سالهاست كه فيزيكدانان و كيهان شناسان درصدد تركيب نسبيت عام با فيريك كوانتومي بوده و هنوز موفق نشده اند. اين كه دانشمندي كه در حوزه فيزيك نظري و نظريه ابرريسمان متخصص است درباره ماهيت گرانش نظريه جديد بدهد در دنياي اكادميك كنوني (و به زعم من در دنياي اكادميك كلاسيك) نه چيزي را ثابت ميكند و نه رد. به نظر ميرسد استفاده از تيترهاي ژورناليستي بيشتر كمك به شبه علم نويسان عالم خواهد كرد. خود من در ابتدا با خواندن متن خبر خبرگزاري مهر فكر كردم اين اريك (ورليند) مانند آن اريك (فون دانيكن) شيادي در قالب دانشمند است اما با بررسي بيشتر متوجه شدم جنبه تبليغاتي مطلب بيشتر در سبك ژورناليستها نهفته است و نه دانشمند هلندي.

تصوير مربوط به دانشمند هلندي اريك ورليند است منتشر شده در ويكيپديا

انجمن زمين مسطح (Flat Earth Society)

انجمن زمين مسطح نام يك گروه علمي در سده هاي ميانه نيست. اصلا تعجب نكنيد اين انجمن در قرن 20 تشكيل شده و هدفش ترويج اين عقيده است كه «بشر در جهل بزرگي است. زمين مسطح است و قدرتهايي در جهان اين دروغ بزرگ را كه زمين گرد است تبليغ ميكنند و با دروغ پردازيهايي نظير سفر به ماه سعي در موجه نشان دادن عقيده خود دارند».

اين انجمن در سال 1956 توسط ساوئل شنتون در انگلستان تشكيل شد. (دقت كنيد كه نيوتن هم انگليسي بود اما ...) در سال 1971 جهان در از دست دادن نابغه بزرگ شنتون به سوگ نشست و چارلز جانسون حانشين وي شد. او كه فهميده بود براي تبليغ اين عقايد بهتر است در كاليفرنيا باشد انجمن را منتقل كرد. اما در سال 2001 او كه تعداد اعضاي انجمن را به 3000 نفر رسانده بود زمين مسطح را ترك كرد. 

يكي از مدلهاي پيشنهادي براي زمين از طرف اين انجمن مدل ديسكي است. در اين مدل مركز ديسك قطب شمال بوده و محيط ديسك با ديواره يخي به ارتفاع 45 متر پوشيده شده است. مانند علامت سازمان ملل متحد!

امروزه هم در فضاي مجازي چند فروم و وبسايت در حوزه اعتلاي نظريه زمين مسطح تلاش ميكنند.

مطالعات الگوبرداري

چندي پيش براي يكي از پروژه هاي شركت دست به مطالعه تطبيقي و الگو برداري صنعت برق در تعدادي از كشور پرداخته بودم. در جلسه ارائه مطالب، پرسشي مطرح شد كه دوست دارم اون رو براي شما ذكر كنم:
«آيا بهتر نيست به جاي مطالعه مشخصات عمومي و گزارشهاي ساليانه كشورها به مطالعه عمقي و جامع روشهاي انجام كار توسط آنها بپردازيم؟»
اما در باره اين پرسش ذكر چند نكته را به عنوان پاسخ و نظر خودم مهم ميدانم
1- تعداد زيادي از افرادي كه در كشور به بازديدهاي علمي و كاربردي از همين كشورها ميروند تنها همين نوع اطلاعات را مي آورند كه آنها را هم به شكل مطلوبي دسته بندي و ارائه نمي كنند.
2- هدف مطالعات الگوبرداري در سطح «چه خبر» اين است كه پرسشهاي درون صنعت پيدا شود نه اينكه پاسخ جامع و درخور براي آنها يافت شود.
3- به طور كلي براي انجام هرگونه مطالعه اي صورت مسأله واضح و پرسش تحقيق بايد روشن باشد تا پژوهش سرانجام مفيد بيايد.
4-تنها دانستن پرسشها نيز در انجام مطالعات الگوبرداري كمك نميكند بلكه بايد ديد كشور يا سازمان مورد مطالعه براي حل چه مشكلي دست به يك اقدام مشخص زده است و ممكن است در كشور يا سازمان ما استفاده مشابه از آن روش نتيجه ديگري را به بار آورد. به عناون مثال براي حل مشكل تأمين نيروي انساني متخصص در كانادا، كشور كانادا اقدام به جذب مهاجر در تخصصهاي مرود نياز خود كرده. از طرف ديگر سازمانهاي دولتي ايراني نيز با بعضا با مشكل كمبود نيروي انساني توانمند مواجهند. آيا بايد از همان الگو استفاده كنند؟
5-در حوزه سياست نيز تعدادي از افراد ايراني در دوره صفويه و بعد از آن به ممالك فرنگ سفر كردند. آيا نتايج حاصل از بازديدهاي آنها منبع خوبي براي بررسي تحولات مغرب زمين است؟ آيا نتايج نقل شده از آنها مشكلات سياست و جامعه ايراني را حل ميكند؟
6-آيا الگو برداري به اين شكل نوعي استدلال تمثيلي نيست و براي مطالب پايه اي و فلسفي و در حوزه انديشه آيا نبايد به روشهاي ديگري توسل جست؟ به نظر من كه الگوبرداري استدلال نيست اما يك مثال حل شده در بسياري از اوقات روش فكر كردن و حل مسأله را روشن ميكند.

گنج رايگان

فكر ميكنيد گنج رايگان چي ميتونه باشه؟
اول براتون توضيح بدم كه عنوان يك نرم افزار است كه اصلا رايگان نيست و با 30 هزار تومان تخفيف قيمتش ميشه 55 هزار تومان. حالا اگه وجه رايگان بودن براي يك نرم افزار 85 هزار توماني برازنده باشد و بخش اول اسمش هم گنج باشد بايد ببينيم اين نرم افزار چه كارايي داره. ولي قبلش بگم كه اگه اين نرم افزار رو خريديد يك هفت سنگ چاكرا براي حفظ تعادل چاكرا هاي هفت گانه بدنتون هم اشانتيون ميگيريد.
اما اين نرم افزار مجموعه اي از كتب خطي و قديمي است كه من تنها تعدادي از آنها را نام ميبرم:

• طلسمات و علوم غریبه
• زیج
• رجوع همزاد در تسخیر همزاد
• عمده چله نشینی و ریاضت
• تسخیر موجودات غیر ارگانیک
• اسرار و رموز انرژی کی و فنگ شویی
• نگارش الواح اعظم بر پایه الواح کرسی
• شفاء الاسقام و الحزان
• کنز العلوم مخفی
• علم حروف افلاطون
• رسالة نافعة في المعالجة بالأغذية والأشربة من كلام أبقراط
• غايت المراد في وفق الاعداد
• الكباريت في اخراج العفاريت
• فال نخود به سبک ایرانی و هندی به همراه فال بادام و فال تسبیح و فالنامه انبیا
• دو چوب و یک سنگ ( هر دو جلد )
• Wicca - A Practical Guide To Witchcraft And Magic Spells
• Solomon the Majesty

دوستان در مشهد مي‌توانند با پيك اين خريد را انجام دهند. ظاهرا فروشنده مخترم شهر مشهد رو براي زندگي و تجارت انتخاب كرده اند. خلاصه اگرخواستيد خريد كنيد اين هم آدرس كامل تبليغ و فهرست كامل كتب خطي و نرم افزارهاي ضميمه آن در اينجا.

توهم بصري يا همان خطاي ديد

پيش از اين درباره مطالبي نادرستي كه توسط برخي از دانشمندنماها به عنوان دانش براي افراد ارائه مي‌شد نوشتيم و بسياري از افراد را من در تعطيلات نوروز ديدم كه با ذوق و شوق فراوان تحت تأثير اين مطلب ظاهرا علمي قرار گرفته‌اند. در اينجا مي‌خواهم بگويم كه همواره اين افراد نيستند كه مقصرند و به سبب تقصير مورد سوءاستفاده قرار مي‌گيرند بلكه در پاره‌اي از اوقات ابزارهاي مناسبي براي شناخت وجود ندارد. به عنوان مثال هنگامي كه شما كالايي را مثلا يك انگشتر طلا كه فرد فروشنده مدعي شده است داراي عيار 18 است خريداري مي‌كنيد ايا مي‌توانيد از صحت گفته فروشنده با بازارهاي معمول مطمئن شويد؟
به نظر من پذيرفتن اين ضعف كه ما كامل نيستيم و در برخي از موارد ذات يك سيستم خطا را در بر دارد در شناخت ما از مسائل پيراموني اجتماعي، تاريخي و ... تأثير زيادي بر جا مي‌گذارد.
از بحث كه بگذريم بخش تفريحي اين قسمت يكي از اين مواردي است كه به خطاي ديد معروفند. خط افقي ديده شده در شكل كه به ظاهر تغيير رنگ مي‌دهد در حقيقت تك رنگ است و به علت تغيير رنگ زمينه و پاسخ طبيعي مغز به تغيير كنتراست تصوير به اين شكل ديده مي‌شود.

باور و رفتار عجيب

اين خبر به نقل از جام جم آنلاين است.

جوان ساده دل ياسوجي به علت عشق به سوسانو شخصيت زن سريال افسانه جومونگ از پدر خود خواست كه گوسفندانش را بفروشد و به وي پول مسافرت به كره و ازدواج با سوسانو را بدهد. پدر كه نمي‌خواست اين پول را صرف ماليخولياي فرزند ساده دلش كند به او گفت با پول كل گوسفندان يك ميليون تومان هم گيرش نمي‌آيد. پسر سرگشته نااميد هم با خوردن قرص خودكشي كرد كه نامبرده در انجام اين عمل هم ناموفق بود و هم اكنون زنده در بيمارستاني بستري است.

شما هم به عكس خوب دقت كنيد. قيمت گوسفند يا روش‌هاي خودكشي را هم اگر خواستيد در خدمتيم.

باورهاي عجيب (4)

بدون هيچ‌گونه توضيح اضافه‌اي خبر زير را از روزنامه جمهوري‌اسلامي تاريخ 13 اسفند 1387 بخوانيد:«دو فرد شياد كه با سواستفاده از باورها و عقايد مردم با فروش خاك روستا مدعي شفابخش بودن اين خاك مي شدند دستگير شدند. چندي پيش در شهر زابل شايعه شده بود فردي در خواب ديده است خاك روستاي « مليك » از توابع زابل در استان سيستان و بلوچستان شفابخش بيماري هاي صعب العلاج است . با انتشار اين شايعه گسترده ماموران انتظامي زابل تحقيق در اين زمينه را آغاز و با اعزام به روستاي مليك مشاهده كردند شمار زيادي از بيماران با حضور در اين محل وارد يك قطعه زمين مزروعي شده و برخي از افراد سودجو نيز خاك زمين زراعي را به قصد شفا به بيماران مي فروشند. به دنبال اين ماجرا مشخص شد دو فرد شياد كه داراي سوابق كيفري در زمينه كلاهبرداري هستند با حضور در محله هاي مختلف و از جمله قهوه خانه ها و اماكن عمومي ابتدا اين شايعه را به قصد سودجويي منتشر كرده و با هدف بالا بردن قيمت زمين هاي باير در روستاها و فروش خاك آن كلاهبرداري مي كنند. با به دست آمدن اطلاعات در اين خصوص و شكايت ساكنان روستا ماموران با هماهنگي مقام قضايي شهرستان زابل كلاهبرداران را دستگير كردند.»

همه‌ي ما كارشناس‌ها

همه، يكيش خودِ من تو همه چي كارشناسيم. به هر وضوعي بخواهيم بدون مطالعه گير ميديم و از دانشمنداني كه صد سال دود چراغ خوردند با اشارتي ايراد مي‌گيريم. اما . . .
اما توي اين اوضاع و احوال بلبشوي جنگ تو غزه و رفتار عجيب و غريب طرفين ماجرا و برخوردهاي كشورهاي منطقه و رسانه‌هاي جهاني با اين قضيه يك سري هم دوستان وبلاگ نويسي هستند كه در مورد نيت اسراييل يا حماس اظهار نظر مي‌كنند و اين براي من باز هم به همان پاراگراف (ظريفي مي‌گفت به جاي واژه پاراگراف از بند استفاده كنيم.) يا بند بالا بر مي‌گردم. كارشناس هستيم. همه!
اشتباه نشود من با اظهار نظر مخالف نيستم. جنگي است يا در جاي ديگر اتفاقي است كه مشاهداتي از آن رخ مي‌دهد و براي هركس تفسيري ايجاد مي‌كند يا احساسي كه آن را با سايرين شريك مي‌شود. مثلاً دوستاني كه در اظهار نظرهاي مختلف كشته شدن آدميان زياد و بخصوص غيرنظاميان آنها را ناراحت كرده است. من مخالف چنين اظهار نظرهايي نيستم اما حدس و گمان بدون قرينه را نمي‌شود تنها اظهار نظر ناميد. به قول استاد احمد شاملو:
ياوه
ياوه
خلايق
مستيد و منگ

باور عجيب در فرنگ

در باب باورهاي عجيب در كتاب هشت الهفت باستاني پاريزي مطلبي بسيار جالبي ديدم كه البته كمي قديمي است! به گزارش مقامات وقت شهر بن پايتخت آلمان غربي در سال 1977 روز 7 ماه 7 تعداد ازدواج‌هاي ثبت شده برابر دو هفته عادي اعلام شد. افراد بسياري براي ازدواج در اين روز از يك شال پيش اقدام كرده بودند چرا كه اعتقاد بر اين بود كه قرار گرفتن چهار عدد 7 در روز ازدواج آنها را خوشبخت خواهد كرد.

مرگ دانشند بزرگ

ساموئل هانتينگتون بنيان‌گذار نظريه برخورد تمدن‌ها در سن 81 سالگي درگذشت. از همين جا مراتب ناراحتي و تسليت خويش را خدمت همه دانش دوستان و خردگرايان اعلام مي‌كنم.

ايشان استاد بازنشسته دانشگاه هاروارد بودند.

فهرست مغالطات

كاملاً به طور اتفاقي به فهرست مغالطات در ويكيپديا فارسي برخورد كردم. خيلي جالب بود.

سفسطه (3)

از انواع استدلالات نادرست مي‌توان به مثال زير اشاره كرد:
مثال 1:
در شهر a مرد آرايش‌گري وجود دارد كه در صورتي ريش همه افراد مانند x را اصلاح مي‌كند كه او ريش خود را هيچ وقت اصلاح نكند. آيا او ريش خود را اصلاح مي‌كند؟
مي‌بينيم كه در اين مسأله يك پارادوكس وجود دارد و فرد آرايش‌گر اگر ريش خود را اصلاح نكند مانند فرد x است و مطابق گزاره بالا ريش خود را اصلاح مي‌كند كه ديگر مانند x نيست. در متن اين مسأله اين پارادوكس به وضوح وجود دارد.
مثال 2:
فرد a: آنچه فرد b در جمله پايين مي‌گويد صحيح و راست است.
فرد b: آنچه فرد a در حمله بالا مي‌گويد دروغ و نادرست است.
اين مثال نيز پارادوكس دارد و مجموع اين دو گزاره در يك استدلال خطا ايجاد مي‌كنند.
مثال 3:
- هيتلر يك انسان گياه‌خوار بود.
- هيتلر افكار پليدي داشت.
- پس افراد گياه‌خوار افكار پليد دارند.
اين استنتاج نيز نادرست است ولي يكي از اشكال معروف و مشهور سفسطه است. زيرا خاصيت يك عضو مجموعه را به همه اجزاي مجموعه تعميم داده شده است. (هيتلر يك عضو مجموعه گياه‌خواران است كه خاصيت افكار پليدش به همه اجزاي مجموعه تعميم داده شده است.)
مثال 4:
- همه سگ‌ها چهار پا دارند.
- گربه آقاي احمدي چهار پا دارد.
- پس گربه آقاي احمدي، سگ است.
اين استدلال نيز از انواع مشهور سفسطه است كه در اين مثال طنز نادرستي آن مشهود است. در حالي كه در موارد پيچيده سياسي و اقتصادي تشخيص آن مشكل‌تر است.
در مجموع مشخص است كه عدم آگاهي در سطوح عمومي جامعه از نحوه استدلال كردن و صحت و سقم استدلالات و استنتاج‌ها امكان سوءاستفاده به بسياري از فرصت‌طلبان را داده است.

سفسطه (2)

سه دوست دانشجو به فروشگاهي در نزديكي دانشگاه خويش مي‌روند و مدادتراش روميزي مي‌خرند از قرار به قيمت 3000 تومان. چندي بعد كه آنها فروشگاه را ترك كرده بودند صاحب فروشگاه كه در حال بازبيني دفتر فروش بود شاگرد فرودشگاه را مي‌خواهد و از او مي‌خواهد كه 500 تومان را به عنوان تخفيف به اين سه نفر برگرداند. شاگرد فرودشگاه در مسير 200 تومان را براي خويش بر مي‌دارد و بقيه پول را به آنها تحويل مي ‌دهد. حال سؤال اين است كه 3 تا 900 تومان هر نفر پرداخته كه مي‌شود 2700 تومان و 200 تومان پيش شاگرد است كه مي‌شود 2900 تومان، 100 تومان بقيه كجاست؟
معماي فوق نيز در حقيقت سفسطه‌اي بيش نيست و در حقيقت كافي است شما اين طور نگاه كنيد كه 2700 كه سه دانشجو پرداختند به دوبخش 2500 نزد صاحب فروشگاه و 200 پيش شاگردش تقسيم شده است. اگر اعداد را عوض كنيد بهتر متوجه مي‌شويد. مبلغ كالا را 10000 تومان، تخفيف صاحب فروشگاه را 5000 تومان و اختلاص شاگرد را 4000 تومان در نظر بگيريد. با اين اعداد در روش نادرست (روش اول) نفري 3000 تومان پرداخت داريد كه مي‌شود مجموعاً 9000 تومان كه با اختلاص جمعاً مي‌شود 13000 تومان.
همانطور كه مي‌بينيد كسي كه از معادلات رياضي به درستي سر در نياورد تفاوت دو استدلال را درك نمي‌كند و واقعاً مي‌پندارد كه پول كم شده است. مشابه اين حركت را در زماني نه چندان دور يكي از بانك‌ها انجام داده بود. اين بانك اعلام كرده بود هر كس به بانك پنج سال هر ماه مبلغي را بپردازد، بانك پس از اتمام پنج سال مادام‌العمر همان مبلغ را به وي خواهد پرداخت. با احتساب نرخ بهره آن زمان همان پول را اگر فرد در صندوقي در خانه قرار مي‌داد و حاصل پس‌انداز را بعد از پنج سال در بانك قرار مي‌داد نه تنها همان مبلغ را ماهانه دريافت مي‌كرد كه مجموع پس انداز در اختيارش بود.

سفسطه (1)

در ادامه بحث انواع استدلال‌ها خالي از لطف نديدم كه يك مورد سفسطه رياضي جالب رو نقل كنم. فرض كنيد a، b و c سه عدد حقيقي هستند كه در رابطه a=b+c صدق مي‌كنند:

كه نتيجه بدست آمده به وضوح نادرست است. معني اين امر اين است كه هرگاه 2+3=5 شود آنگاه اثبات مي‌شود 5=2 و 5=3.
حال براي فهميدن اشكال استدلال در خط يكي مانده به آخر دو طرف تساوي بر عامل a-b-c تقسيم شده‌اند. چون در ابتداي استدلال فرض a=b+c را داريم اين معادل اين است كه a-b-c=0 بنابر اين تقسيم دو طرف تساوي بر عدد صفر غيرمجاز بوده و جوابي نادرست را نتيجه مي‌دهد.

منطق ارسطويي

در ادامه پست ديروز و پرسشي كه حامد صارمي عزيز از من پرسيد بر آن شدم كه اظهار فضل كنم و انواع استدلالات را شرح كوتاهي دهم:
استدلال قياسي: يك امر كلي را كه مي‌دانيد درست است در نظر بگيريد. خاصيت با ارزش صحيح اين كل در اجزا نيز وجود دارد. به عنوان مثال: همه افراد بشر در منظومه شمسي هستند. (امر كلي) پس هر كدام از افراد بشر را در نظر بگيريد نيز در منظومه شمسي است. (همان خاصيت در منظومه شمسي بودن براي اجزا نيز قابل بيان است.)
استدلال استقرايي: يك خاصيت را كه براي اجزا صحيح است را در نظر بگيريد. با استدلال استقرايي اين خاصيت را براي همه (كل) اثبات مي‌كنيم. بايد توجه داشت كه اين روش مبتني بر اصل استقرا است.
استدلال استنتاجي: هر استدلالي كه بر پايه قوانين منطقي بتوان ارزش گزاره‌اي را در آن بر ميناي ارزش ساير گزاره‌ها تعيين كرد. به مجموعه قوانين منطقي، قوانين استنتاج گفته مي‌شود. مانند قانون رفع مؤلفه مثال: روز قبل علي يا حسين به خانه ما آمدند. كسي كه ديروز به خانه ما آمد علي نبود. پس استنتاج مي‌شود كسي كه ديروز به خانه ما آمده بود حسين بود.
استدلال تمثيلي: اينكه خاصيتي را كه در يك يا چند جز وجود دارد براي ساير اجزا نيز بپذيريم. مثال: گاو دو شاخ دارد. پس گوسفند نيز دو شاخ دارد. (پس گوزن نيز دو شاخ دارد.) مي‌بينيم كه اين استدلال صحيح نبوده و نمي‌توان در مورد صحيح يا غلط بودن نتيجه اظهار نظري كرد.
به نظر من يك اشكال بزرگ نظام جديد آموزشي (نظامي كه در دبيرستان‌ها از دهه 70 بطور آزمايشي شروع شد و نظام آموزشي كنوني براي آمن عنوان بهتري است) آموزش ندادن منطق و جبر بول به دبيرستاني‌ها علي‌الخصوص رشته رياضي و فيزيك است. البته بطور محدود در سال سوم رياضي و فيزيك در درس جبر و احتمال به مبحث انواع استدلال‌ها پرداخته مي‌شود اما جبر گزاره‌ها در چهار سال دبيرستان و پيش‌دانشگاهي جايي ندارد.

استدلال تمثيلي

در ادامه مطالب پست قبلي اين نكته را بايد خاطر نشان كنم كه متأسفانه متوجه شدم توضيح و شرح بسياري از مطالب با استدلال‌هاي مبتني بر منطق چندان در دل افراد تأثير نكرده و مردم از چهار دسته استدلال قياسي، تمثيلي، استقرايي و استنتاجي بيش از همه استدلال تمثيلي را مي‌پسندند كه ارزشي ندارد و مطلبي را با آن نمي‌شود اثبات كرد.
نگاه كنيد به ميزان طرفداران سخنراني‌هاي آقاي الهي قمشه‌اي كه سراسر صحبتش را تمثيل‌ها پر مي‌كند.

باورهاي عجيب (3)

در ادامه بررسي باورهاي عجيب به مطالبي برخوردم كه دادِ اعتراض مذهبيون، ماترياليست‌ها، اومانيست‌ها و . . . رو درآورده. قضيه مربوط به درخت‌هايي كه يك عده آدم براشون كرامت قايل هستند و در برخي موارد نشانه‌هاي يك گروه شياد كه از ساده‌دلي و خرافه‌باوري مردم سوءاستفاده مي‌كنند در اين ماجراها ديده مي‌شود. فعلاً من قصد ندارم كه به نقد برخورد دولت و نيروي انتظامي در برخورد با اين موارد بپردازم و له يا عليه آن نظري بدهم. هدف شناخت بهتر سطح فرهنگي است كه به نظر من بايد اصلاح شود و ما تا از وجود چنين مسائلي و عمق نفوذ آنها در اجتماع آگاه نباشيم نه تنها قادر به اصلاح آن نيستيم كه آن را نخواهيم شناخت و در برخورد با آن ممكن است شگفت‌زده نيز بشويم. نمونه اين شگفت‌زدگي و عدم شناخت را مي‌توان در يادداشت اخير آق‌بهمن ديد.
باري در ادامه مواردي است از ماجراي درخت‌هاي مقدس در ايران:

«به گزارش مهر، در پی دریافت گزارش‌های متعدد درخصوص قائل شدن کرامت برای یک اصله درخت تناور و قدیمی در رضوانشهر به شکل دخیل بستن و نذور و نیاز خواستن، مدیر کل اوقاف و امور خیریه گیلان، ضمن بازدید از محل درخت، دستور قطع این درخت مقدس‌نما را صادر كرد و چوب حاصل از آن، جهت بهره برداری در امور خیریه استفاده شد.
در خصوص مبارزه با خرافه گرایی یک علم قدیمی 400 ساله موسوم به «سیاه علم» که در داخل ضریح بقعه پیر مراد تالش قرار داشت و برای آن نیز از سوی برخی اهالی کرامت قائل شده بودند، به دستور مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان گیلان جمع‌آوری شد.
این برای اولین بار است که چنین اتفاق عجیبی رخ می‌دهد و درختی را به بهانه این‌که عده‌ای از آدمیان برای آن کرامت قايل شده‌اند، قطع می‌کنند.»

گیلان ، مابین لاهیجان و روستای میشکاسر، امامزاده ابراهیم

يا به اين مورد دقت كنيد:
«به گزارش خبرنگار «جهان»، فردی در یکی از شهرستان های اطراف تهران به طرح ادعای رویت ائمه (ع)در خواب و مشاهده آنان در زیر درخت منزل خود که اقدام به شفای بیماران می کردند ، به سوء استفاده از باور های دینی مردم شهرستان مذکور می پردازد.
اين گزارش مي افزايد، وی از مراجعه کنندگان برای حضور در اطراف درخت می خواهد تا با ذکر "الله اکبر" برگرد آن طواف کنند !
گروهی از مردم نيز با تجمع در محل سکونت فرد مدعی با نذورات و بستن پارچه به درخت در پی شفای خود هستند.»
اين هم يك مورد ديگر:

« به دعوت یکی از آشنایان به روستایی به نام پایین ده که در حوالی شهر مشهد رفتم و شنیدم که در این روستا درختی است به نام چلچراغ که اهالی روستا برای آن احترام خاصی قایل اند و از آن حاجت می گیرند …
این درخت هیچ پدیده خاصی نبود و جالبتر اینکه مدت خیلی کوتاهی است که در بین مردم آن هم توسط شخصی به نام مهدی به مقام ربوبیت رسیده است.»

خوب تا مشتري وجود نداشته باشد فروشنده‌اي اقدام به اين ميزان فعاليت نمي‌كند. بايد بپذيريم مردم ما بسيار بيشتر از آنچه به نظر ما مي‌رسد به اين دست مطالب باور عجيب دارند.

باورهاي عجيب (2)

در ادامه صحبت از باورهاي عجيب به مصداق‌هاي بسيار گسترده و وسيعي رسيدم و تصميم گرفتم برخي از آنها را مطرح كرده و با شما درباره آنها صحبتي بكنم. يكي از اين موارد كه بسياري از افراد به آن علاقه دارند دخالت نيروهاي فوق زميني در امور انسان‌ها بوده است. در كتاب‌هاي مختلفي از اين ماجراها نام مي‌برند. در هر سال تعداد زيادي از افراد گزارش مي‌كنند كه بشقاب پرنده مشاهده كرده‌اند و حتي با انسان‌هاي فضايي وارد صحبت شده‌اند.
كتابي وجود دارد به نام ارابه خدايان نوشته اريك فون دانيكن كه بسياري از دوستان با آن آشنا هستند و در اين كتاب ادعاهاي عجيبي مطرح شده كه مطرح كردن آنها در اينجا در حوصله مطلب نيست. اين كتاب حتي از بين رفتن دايناسورها را كار فضايي‌ها مي‌داند و ادعا مي‌كند شهر لوط با بمب اتمي فضايي‌ها از بين رفته است. بسياري از ادعاهاي اين كتاب چنان مخالف عقل و دانش كنوني است كه بيشتر به شوخي شبيه است. به اين كتاب و كتبي از اين دست Pseudo archaeology اطلاق مي‌شود كه مهمترين مشخصه اين نظريات و كتب عدم رعايت متدلوژي علمي در آنهاست. نقطه قابل تأسف براي ما اين است كه در بسياري از نشريات ما مطالبي عنوان مي‌شود كه مدعي علمي بودن هستند ولي دريغ از رعايت متدلوژي پژوهشي و علمي كه ناچار آنها را نيز در دسته pseudoscience قرار مي‌دهد.
پس از كتاب ارابه خدايان برخي ديگر در كتاب‌هايي ادعاهاي عجيب‌تري مطرح كرده‌اند كه در پُست‌هاي بعدي به آنها مي‌پردازيم.
ادامه دارد . . .